Czym jest sherry i skąd pochodzi?
Sherry to wino wzmacniane. Po zakończeniu fermentacji dolewa się do niego destylat winny, żeby podnieść zawartość alkoholu. Powstaje z odmiany palomino, a słodkie wina z Pedro Ximénez lub moscatel. Nazwa pochodzi od angielskiego przekształcenia słowa Xérès, czyli dawnej nazwy miasta Jerez. Wina powstają w trójkącie między Jerez de la Frontera, Sanlúcar de Barrameda i El Puerto de Santa María w prowincji Kadyks. Kiedyś w Anglii nazywano je sack, od hiszpańskiego słowa saca, oznaczającego wyciąganie z soleri.
Sherry łączy się dobrze z lokalnym jedzeniem, więc warto poznać także kuchnię andaluzyjską. Wino było eksportowane do Europy od czasów średniowiecza i szybko zyskało markę. W XVI wieku wielu angielskich kupców zakładało w Jerez własne piwnice, a stąd wzięły się brytyjskie nazwy i style, które do dziś są obecne na etykietach.
Bilet do Pałacu Domecq z przewodnikiem audio pozwala poznać historię wina sherry w Jerez. (link partnerski)
Rodzaje sherry: jakie są i czym się różnią?
Poniższa tabela pokazuje pięć wytrawnych rodzajów. Im wyższy alkohol i im dłuższe utlenianie, tym wino ciemniejsze i pełniejsze w smaku.
| Rodzaj | Alkohol (procent objętościowo) | Cukier (gramy na litr) |
|---|---|---|
| Fino | 15 do 17 | 0 do 5 |
| Manzanilla | 15 do 17 | 0 do 5 |
| Amontillado | 16 do 17 | 0 do 5 |
| Palo cortado | 17 do 22 | 0 do 5 |
| Oloroso | 17 do 22 | 0 do 5 |
Fino jest najbardziej suche i najjaśniejsze. Dojrzewa pod warstwą drożdży flor, które chronią wino przed kontaktem z powietrzem. Manzanilla to bardzo lekka odmiana fino z portu Sanlúcar de Barrameda. Amontillado najpierw dojrzewa pod flor, a potem ma kontakt z tlenem, dzięki czemu jest ciemniejsze od fino, ale jaśniejsze od oloroso. Palo cortado zaczyna jak amontillado, a po kilku latach, zwykle trzech albo czterech, nabiera charakteru zbliżonego do oloroso. Oloroso utlenia się najdłużej i ma najbogatszy, ciemny smak.
Sherry słodkie: pedro ximénez, moscatel i cream
Pedro Ximénez, w skrócie PX, to najsłodsza odmiana. Winogrona suszy się na słońcu przez dwa dni, a potem tłoczy na gęsty, czarny płyn o smaku rodzynek i melasy. Taki sok ma ponad dwieście dwanaście gramów cukru na litr. Moscatel robi się w podobny sposób, ale jest rzadziej spotykany.
Słodsze są też wina typu cream. Powstają z mieszania oloroso z winami z PX albo z dodatkiem słodkich win. Nazwy na etykietach mogą się różnić od nazw, które znasz z przewodników lub z innych stron, więc czytaj opis składu na butelce. Słodkie sherry wybiera się zwykle do deseru, a nie przed obiadem. Ich gęsta konsystencja i intensywny smak sprawiają, że mała porcja wystarcza.
Jak powstaje sherry: od winogron do fortyfikacji
Ponad dziewięćdziesiąt procent winogron na sherry to odmiana palomino. Sama w sobie daje wino bardzo neutralne, dlatego dobrze przyjmuje smak, jaki nadaje jej produkcja. Zbiory zaczynają się na początku września. Pierwsze tłoczenie, primera yema, idzie na fino i manzanillę, drugie, segunda yema, na oloroso. Fermentacja trwa w stalowych kadziach do końca listopada i daje suche białe wino o zawartości alkoholu od 11 do 12 procent.
Winnice rosną na glebie albariza, najjaśniejszej i prawie białej. Zawiera około czterdziestu procent kredy, a jej struktura dobrze zatrzymuje wodę w gorącym lecie. Wina dla fino i manzanilli wzmacnia się do około 15,5 procent alkoholu, co pozwala flor się rozwijać. Wina przeznaczone na oloroso wzmacnia się do około 17,5 procent, co hamuje flor i pozwala winu utleniać się.
Solera: jak sherry dojrzewa w beczkach
Wino dojrzewa w beczkach z amerykańskiego dębu, który jest bardziej porowaty niż dąb francuski lub hiszpański. Beczka ma 500 litrów i jest wypełniona w pięciu szóstych. Zostawia się wolną przestrzeń, żeby flor mogła rosnąć na powierzchni.
System solera polega na tym, że młode wino dolewa się do beczek ustawionych w szeregu, zwykle od trzech do dziewięciu. Najmłodsze beczki są na górze, najstarsze na dole. Co jakiś czas przelewa się część wina w dół, od pięciu do trzydziestu procent beczki, używając narzędzi canoa i rociador, żeby nie uszkodzić warstwy flor. Z dolnej beczki butelkuje się tylko część. Dlatego w butelce zawsze znajduje się trochę znacznie starszego wina, a butelki zwykle nie mają rocznika.
Link partnerski Pałac Domecq: bilet wstępu. Zobacz wolne terminy
Link partnerski Jerez: wycieczki i bilety. Przejrzyj wycieczki
Jak pić sherry i do czego ją podawać?
Najpierw wybierz według smaku i poziomu cukru. Fino i manzanilla są suche i jasne, dobrze pasują do przekąsek, zwłaszcza do tapas. Amontillado i oloroso są naturalnie wytrawne, choć bywają słodzone, więc sprawdź opis. PX i moscatel są bardzo słodkie i pasują do deseru.
Wielu osób zaskakuje fakt, że większość sherry jest sucha. Wino wzmacnia się po fermentacji, a nie w jej trakcie, jak w porto, dlatego cukier nie zostaje w winie. Słodycz dodaje się dopiero później, w przypadku niektórych gatunków. Jeśli nie znasz smaku, zacznij od jednego jasnego wina i jednego ciemnego, i porównaj je obok siebie. To najprostszy sposób, żeby zobaczyć różnicę między flor a utlenianiem.
Bodegi i zwiedzanie w Jerez
Najlepiej poznać sherry na miejscu, w Jerez de la Frontera. W mieście działa muzeum Sherry Gallery w Palacio de San Dionisio. Pałac zbudowano w 1837 roku nad dawnym więzieniem, a dziś pokazuje historię wina i sherry w regionie. Degustacje są płatne osobno. Godziny otwarcia sprawdzisz na oficjalnej stronie Sherry Gallery. Bilet kupisz po cenę aktualną na tej samej stronie lub w kasie muzeum.
Inna propozycja to kolekcja Joaquina Rivero w bodedze Bodegas Tradición. Zbiór liczy ponad trzysta prac hiszpańskiego malarstwa z okresu od XV do XIX wieku. Dziewięćdziesięciominutowe zwiedzanie łączy się z degustacją. Aktualną cenę zwiedzania sprawdź na oficjalnej stronie bodegi albo w kasie przed wejściem. Dawna siedziba firmy Domecq mieści się w pałacu z 1778 roku, a dziś jest prywatnym domem rodziny.
Osobny temat to flamenco, bo w Pałacu Pemartín mieści się Andaluzyjskie Centrum Flamenco. Większość występów odbywa się jednak w innych miejscach.
Jak wybrać butelkę sherry w sklepie?
Najpierw sprawdź typ na etykiecie. Fino, manzanilla i amontillado to zwykle wina suche. Oloroso bywa suche albo słodzone, więc przeczytaj opis. Słowa cream lub dulce oznaczają wina słodsze. Pedro Ximénez to zawsze bardzo słodkie wino o czarnym kolorze.
Nie szukaj rocznika. Ze względu na system solera butelki zwykle nie mają roku, bo łączą wina z różnych lat. Zwróć uwagę na stopień alkoholu, który w wytrawnych winach mieści się zwykle w przedziale od 15 do 22 procent. Jeśli kupujesz wino do przechowywania, pamiętaj, że po otwarciu fino i manzanilla tracą świeżość szybciej niż oloroso.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Jerez?
Zacznij od listy rodzajów, które chcesz spróbować, i wybierz jedną bodegę z degustacją albo muzeum. Sprawdź wcześniej, czy zwiedzanie wymaga rezerwacji. Najlepiej zaplanować jeden dzień na zwiedzanie i jedną wieczorną kolację z przekąskami. Nie próbuj wszystkich odmian naraz, bo po kilku kieliszkach smaki zaczynają się zlewać.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny i ceny na oficjalnej stronie bodegi, którą chcesz odwiedzić, bo to tam znajdziesz zarówno godziny zwiedzania, jak i cennik. Plan dnia ułóż wokół godzin otwarcia, bo wiele miejsc działa w przerwie popołudniowej.
